Pesten op het werk

Hoe vaak komt pesten voor op het werk?
Veel mensen zeggen dat pesten bij hen op het werk niet voorkomt. Want: "wij gaan zo niet met elkaar om." Maar is dat wel zo? Uit diverse onderzoeken van CBS, TNO en NEA (Nationale Enquêtes Nederland) blijkt dat tussen de 7 en 11% van de ondervraagden last heeft van pestgedrag van leidinggevenden of collega's. Dat verschil in percentage komt door de verschillende definities die aan pesten worden gegeven. Verder blijkt uit onderzoek dat iedereen over een werkperiode van 30 jaar, 25% kans loopt om ten minste een half jaar lang gepest te worden.

Wie loopt de meeste kans om gepest te worden?
Iedereen loopt kans om slachtoffer te worden van pestgedrag. Maar iemand die afwijkt in een groep heeft de meeste kans om gepest te worden. Dat kan dan gaan over verschillende kenmerken: persoonlijkheid, uiterlijk, leeftijd, sekse, seksuele geaardheid, geloof, etniciteit, etc. Ook blijkt dat mensen in de leeftijd van 40-49 jaar een iets grotere kans lopen om gepest te worden.

Voorbeeld pestende schoonmaakploeg
Binnen een productiebedrijf in de kartonverwerkende industrie werd in ploegendienst gewerkt. Er werkte ook een allochtone medewerker die verantwoordelijk was voor het schoonmaken van de ruimtes. Sommige medewerkers vonden het leuk om hem te pesten: ze gooiden zijn vuilnisemmers om, maakten zijn spullen kwijt en urineerden in zijn laarzen.

Wat zijn de gevolgen van pesten?
Niet alleen mensen die direct slachtoffer zijn van het ongewenste gedrag hebben last van pesten. Ook voor de collega's maakt dit ongewenste gedrag de werksituatie onveilig en soms zelfs ziekmakend. Misschien ben jij namelijk de volgende die het overkomt.
Op korte termijn kunnen slachtoffers van pesten klachten ontwikkelen als hoofdpijn, darm- en maagklachten, moeite met in- en doorslapen, hartkloppingen, transpiratie en gespannenheid. Als er langere tijd sprake is van gepest worden dan kan het zelfs leiden tot nachtmerries, geheugenverlies, concentratieverlies en vermijdingsgedrag. Er wordt zelfs geschat dat 1 op de 10 zelfmoorden gerelateerd is aan gepest zijn.
Ook voor organisaties waar gepest wordt zijn de kosten hoog. In bedrijven waar gepest wordt ligt het verzuim fors hoger (50% blijkt uit onderzoek van de arbodienst Commit) dan in andere organisaties.

Wat doe je als je gepest wordt?

Gevolgen korte termijn
U kunt direct tegen de pester aangeven dat u het gedrag onprettig vindt. Als dat geen optie is, kunt u naar uw leidinggevende gaan en aangeven wat er speelt. Verwacht u geen steun van uw leidinggevende? Of doet uw leidinggevende mee aan het gepest? Dan kunt u het beste naar een vertrouwenspersoon in uw organisatie gaan. Zij horen uw verhaal aan en kunnen met u onderzoeken wat mogelijke vervolgstappen zijn. Een vertrouwenspersoon mag niks doen of doorgeven zonder uw uitdrukkelijke toestemming.
Heeft uw organisatie geen vertrouwenspersonen? Dan kunt u overwegen om met uw verhaal naar de bedrijfsarts of uw eigen huisarts te gaan.

Gevolgen lange termijn
Voor de lange termijn is het belangrijk dat er beleid binnen uw organisatie komt tegen ongewenst gedrag. Is dit beleid er niet? Ga dan naar de ondernemingsraad of de P&O afdeling van uw organisatie en vraag hierom!

Welke soorten van pesten zijn er?

• Sociaal isoleren
  Bijvoorbeeld iemand negeren, doodzwijgen, nadrukkelijk minachten, iemand in een kamertje achteraf plaatsen, steeds dezelfde persoon bij het halen van koffie vergeten of niet meevragen voor de lunch.
  Dit lijkt een betrekkelijk onschuldige vorm van pesten, maar dat is het niet. Het is een van de gemeenste en meest effectieve manieren van pesten. De mens is een sociaal wezen, als iemand buiten de groep wordt gesloten zijn vaak al binnen 48 uur fysiologische verschijnselen, zoals verhoogde hartslag en bloeddruk meetbaar. Als dit langer aanhoudt kan iemand zelfs het Post Traumatisch Stress Syndroom oplopen!
  

• Werken onaangenaam of onmogelijk maken
  Door bijvoorbeeld informatie/telefoontjes niet door te geven, bestanden te wissen, vervelende klussen steeds aan een bepaald persoon geven. Door iemand steeds (publiekelijk) op zijn of haar fouten te wijzen.
  

• Bespotten
  Met bijvoorbeeld uiterlijk, geloof, gedrag, seksuele voorkeur of levensstijl. Grapjes maken, beledigen of schelden valt hier ook onder. Nicknaming is ook een goed voorbeeld, dit reduceert iemand tot een aspect van wat hij is.
  Voorbeelden bespotten
  Op een bloemenveiling werkte een Fransman die steeds als 'Fransman' werd aangesproken. 'Hé Fransman, doe jij dit even? Fransman, hoe was je weekend? Fransman.etc.' Tot hij op een gegeven moment ontplofte en zei: ' jij hebt een naam en jij hebt een naam; ik heb ook een naam en ik heet George!'
  Een ander voorbeeld is iemand steeds op zijn favoriete voetbalclub aan te spreken, als 'jij Feijenoorder', en hier steeds op terug te komen. Het wordt al snel flauw maar de mensen die het doen, weten vaak van geen ophouden. De nadruk van de dader ligt steeds op zogenaamde 'geintjes'.
  

• Roddelen/geruchten verspreiden
  Het doel van roddelen is het beschadigen van iemands reputatie.
  

• Dreigementen
  Dreigen met negatieve gevolgen, dreigen met ontslag. Intimidatie en manipulatie: machtsmiddelen inzetten om eigen doelen te bereiken.
  

• Lichamelijk geweld
  Iemand 'per ongeluk' een duw geven, slaan, vasthouden, naar beneden duwen of opsluiten zijn voorbeelden van lichamelijk geweld.
  

Ook (seksuele) intimidatie, agressie en geweld en discriminatie vallen onder ongewenst gedrag.

Top vier van meest uitgehaalde 'grappen'

1. Plegen van neptelefoontjes (47%)
2. Verwisselen van computerstekkers (27%)
3. Verstellen van bureaustoel (15%)
4. Versturen nep erotische e-mails (11%)

Over Mariska Pikaart
Drs. Mariska Pikaart werkt als senior trainer/adviseur bij SBI training en advies. Zij is specialist op het gebied van ongewenste omgangsvormen en helpt organisaties met het opzetten van beleid op dit gebied, traint vertrouwenspersonen en klachtencommissies en is extern vertrouwenspersoon voor de CNV Hout en Bouwbond.

Eerder verschenen:

Zó gaan we niet met elkaar om!
Over ongewenste omgangsvormen en wat organisaties en OR'en hieraan kunnen doen

Door M. Pikaart en W. Dolmans in de Kluwer reeks OR in bedrijf.
ISBN 9789013059175