Hoe werkt de OR verkiezing?
- Wanneer moet wat gebeuren?
- Wat is de verkiezingsdatum?
- Personeelslijst en privacy?
- Wat is actief en passief kiesrecht?
- Hoe stel ik mij kandidaat?
- Hoeveel handtekeningen nodig?
- Moet ik een bereidheidverklaring ondertekenen?
- Voldoende kandidaten, geen verkiezingen?
- Verkiezing volgens het personen- of lijstenstelsel?
- Wat is een personenstelsel?
- Wat is een lijstenstelsel?
- Wat is een kiesgroep?
- Tussentijdse vacature, wat en hoe?
- Tussentijdse vacature, verkorte procedure?
- Tussentijdse vacature bij kiesgroepen?
> Verkiezing: wanneer moet wat gebeuren?
De verkiezingsprocedure en de verkiezingsregels zijn vastgelegd in het OR-reglement. Als daarbij het SER-voorbeeldreglement wordt gehanteerd, zijn de regels in artikel 4 t/m 13 te vinden. De verkiezingsprocedure bestaat uit 4 activiteiten:
- vaststellen verkiezingsdatum en instellen verkiezingscommissie
- kandidaatstelling
- verkiezingen houden
- bekendmaken uitslag
Elke activiteit duurt ��n of meer weken. Totaal zal de procedure ongeveer 13 weken beslaan. Als de OR niet zelf de verkiezingsactiviteiten wil uitvoeren dan kan hij een verkiezingscommissie instellen. De secretaris van de OR is dan tevens secretaris van deze commissie.
> Wat is de verkiezingsdatum?
De zittende OR-leden zijn voor een bepaalde zittingsperiode gemandateerd om rechtsgeldig het personeel te vertegenwoordigen (artikel 3 OR-reglement). Na die periode moet het personeel opnieuw de vertegenwoordiging kiezen. Daartoe stelt de OR in overleg met de ondernemer de verkiezingsdatum vast. Deze datum ligt niet eerder dan vier weken v��r en niet later dan 2 weken na de afloop van de zittingsperiode.
Voorbeeld
Zittingsperiode huidige OR loopt af op 31 maart. De verkiezingsdatum mag dan liggen tussen 3 maart en 14 april. De OR maakt de verkiezingsdatum tenminste dertien weken voor de verkiezingsdatum aan de ondernemer en het personeel bekend (artikel 6 OR-reglement).
> Personeelslijst en privacy?
Als de verkiezingsdatum vaststaat en bekend is gemaakt stelt de OR de personeelslijst op. Hierop staan op alfabetische volgorde de personeelsleden eventueel per afdeling of kiesgroep. Bij ieder personeelslid wordt aangegeven of hij/zij kiesgerechtigd is en/of hij/zij zich kandidaat mag (laten) stellen. Volgens de Wet beschermingpersoonsgegevens mag de OR deze lijst met deze persoonsgegevens aan het personeel en ondernemer bekendmaken. Wanneer de OR deze lijst aan de betreffende vakbonden wil toezenden is wel toestemming van ieder personeelslid die er op staat nodig.
> Wat is actief en passief kiesrecht?
Actief kiesrecht is het recht om kandidaten te stellen en het recht om een stem uit te brengen. Het personeelslid moet dan tenminste 6 maanden in dienst zijn. Passief kiesrecht betekent het recht om zich kandidaat te (laten) stellen. Het personeelslid moet dan tenminste 12 maanden in dienst zijn. Ook een aftredend OR-lid moet zich opnieuw kandidaat (laten) stellen als hij/zij wederom in de OR wil. De genoemde termijnen kunnen in het OR-reglement anders zijn daarom moet de OR aan het personeel bekendmaken welke termijnen voor het actief en passiefkiesrecht gelden.
> Hoe stel ik mij kandidaat?
De OR maakt bekend op welke wijze en onder welke voorwaarden er kandidaten gesteld kunnen worden. Als eerste wordt de vakbond in gelegenheid gesteld namens haar leden kandidaten te stellen. De vakbondsleden krijgen via de vakbond het verzoek zich kandidaat te stellen. Soms overlegt de vakbondsbestuur met de leden over de kandidaatstelling. Als de vakbond ��n of meer kandidaten stelt zijn de vakbondsleden de kandidaatstellers. Zij hebben geen rechten om ook nog andere kandidaten te steunen. Na de vakbond krijgen de personeelsleden die geen lid van een vakbond zijn gelegenheid om kandidaten te stellen.
> Hoeveel handtekeningen nodig?
Vaak nemen niet de kandidaatstellers het initiatief, maar de kandidaat zelf. Hij/zij kan alleen of tezamen met andere kandidaten met een lijst rondgaan en collega's vragen hun kandidatuur met een handtekening te steunen. Er sprake van een rechtsgeldige kandidaatstelling als er een bepaald aantal kandidaatstellers is. Dit vereiste aantal moet de OR vooraf bekendmaking, maar hoeft niet meer dan dertig te zijn. Een vakbondslid mag geen handtekening zetten als zijn/haar vakbond zelf kandidaten heeft gesteld.
> Moet ik een bereidheidverklaring ondertekenen?
Ieder kandidaat moet een schriftelijke bereidheidverklaring opstellen en ondertekenen. Hiermee stemt de kandidaat ook zelf in met zijn/haar kandidatuur. De OR zal een te ondertekenen bereidheidverklaring aan de kandidaten ter beschikking stellen.
> Voldoende kandidaten, geen verkiezingen?
Zijn er minder of net zoveel kandidaten als er te bezetten zetels zijn? Dan hoeft er niet gekozen te worden: de kandidaten worden dan op de dag dat er verkiezingen gehouden zouden worden gekozen en benoemd tot OR-lid.
> Verkiezing, hoeveel stemmen uitbrengen?
Zijn er meer kandidaten dan te bezetten zetels? Dan moeten er verkiezingen worden uitgeschreven. De kiesgerechtigde personeelsleden mogen dan een keuze uit de kandidaten maken. Het stemmen gebeurt via een stembiljet waarop alle kandidaten staan, voorzien van naam en voorzover van toepassing de naam van de vakbond. Deze verkiezingen vinden plaats op grond van het personen- of lijstenstelsel. In artikel 11, 12 en 13 van het OR-reglement is bepaald welk stelsel wordt toegepast. Dit kiesstelsel maakt de OR aan het personeel bekend en is bepalend voor het aantal uit te brengen stemmen.
> Wat is een personenstelsel?
Bij het personenstelsel kruist de kiezer op het stembiljet evenveel namen aan als er te bezetten zetels zijn.
Voorbeeld
Er zijn 7 OR-zetels te vullen. Dan moeten er ook 7 namen worden aangekruist. Gekozen tot OR-lid zijn dan degene die achtereenvolgend de meeste stemmen hebben gekregen. E�n is degene met de meeste stemmen, twee degene die daarna de meeste stemmen heeft, net zolang tot alle zetels zijn gevuld. Indien voor de laatste te bezetten zetel meerdere kandidaten zijn met een gelijk aantal stemmen, dan beslist het lot over de volgorde. Er wordt bijvoorbeeld 'kruis' of 'munt' geworpen. De overige kandidaten komen op de 'reservebank' te zitten en komen in de OR zodra er tijdens de zittingsperiode een zetel vrijkomt.
> Wat is een lijstenstelsel?
Het lijstenstelsel werkt zoals bij de Tweede Kamer of gemeenteraadverkiezingen, met dit verschil dat er geen politieke bedoelingen spelen. De kandidaten zijn per gekwalificeerde lijst gerangschikt. Zo zijn er de CNV, de FNV, de Unie en ��n of meer vrije lijsten. De kiezer mag bij dit stelsel ��n stem uitbrengen en zet dus een kruisje op de lijst waarop de kandidaat van zijn/haar keuze staat. De verkiezingsuitslag vraagt enig rekenwerk: eerst wordt de kiesdeler berekend (aantal uitgebrachte stemmen : aantal te bezetten zetels), vervolgens wordt per lijst berekend hoeveel kandidaten in de OR kunnen komen(aantal stemmen op die lijst : de kiesdeler). Het eventuele overschot aan stemmen - lager dan de kiesdrempel - is van belang als er dan nog onbezette zetels zijn. Die zetels gaan achtereenvolgens naar de lijst met de meeste en daarna die met de naast meeste overschotstemmen, zie voorbeeld.
Voorbeeld
Er zijn 140 stemmen uitgebracht en er zijn 7 OR-zetels te vullen. De kiesdeler is dan 20 stemmen/zetel. Lijst 1, 2 en 3 hebben respectievelijk 75, 25 en 40 stemmen. Lijst 1 haalt 3x de deler en heeft 15 reststemmen. Lijst 2 1x de deler met 5 reststemmen en lijst 3 haalt 2x de kiesdeler. Er zijn dus 6 zetels bezet op grond van de kiesdeler, de 7e zetel gaat naar lijst 1 met 15 overschotstemmen.
De overige kandidaten komen op de 'reservebank' van hun lijst te zitten en komen in de OR zodra er een zetel, bezet door een OR-lid van die lijst, tijdens de zittingsperiode vrijkomt.
> Wat is een kiesgroep?
Een optimaal samengestelde OR bestaat uit leden uit de verschillende lagen of groepen van personeelsleden. Om dit te bereiken kan de OR zelf de lagen of groepen van personeelsleden als kiesgroep aanwijzen. Alle verkiezingsregels die voor de gehele OR-verkiezing gelden, gelden dan per kiesgroep. Per groep worden er kandidaten gesteld en op de kandidaten gestemd. Iedere kiesgroep heeft ��n of meer OR-zetels te vullen. Dit aantal is afhankelijke van het aantal personeelsleden per groep.
Hoe bereken je de zetelverdeling?
- het aantal personeelsleden : totaal aantal OR-zetels, hierna per kiesgroep
- het aantal personeelsleden : door de uitkomst bij 1
Voorbeeld
Er zijn 140 personeelsleden en 7 OR-zetels, in kiesgroep 1, 2 en 3 werken respectievelijk 60, 60 en 20 personeelsleden .
- aantal personen per zetel is 140 : 7 is 20.
- aantal zetels per kiesgroep. Kiesgroep 1 60:20= 3, kiesgroep 2 60:20=3 en kiesgroep 3 20:20= 1 zetel.
> Tussentijdse vacature, wat en hoe?
Als tijdens de zittingsperiode van de OR een OR-lid uit de OR stapt dan ontstaat er een vacature. Op grond van artikel 15 van het (SER-voorbeeld) reglement dient de OR deze vacature binnen een maand op te vullen. Dat lukt echter alleen als er reserve kandidaten zijn (zie Wat is een personenstelsel? of Wat is een lijstenstelsel?) Zijn er geen reserve kandidaten dan dient de OR, op grond van artikel 15 lid 3 van het (SER-voorbeeld) reglement voor die vacature tussentijdse verkiezing te houden. De regels bij de algehele verkiezing zijn hierop van toepassing, zij het slechts gericht op het vervullen van de vacature. De overige OR-leden blijven gewoon zitten. Degene die in de plaats van de vacature komt maakt met de andere OR-leden de zittingsperiode af.
> Tussentijdse vacature, verkorte procedure?
Het is erg frustrerend als de OR net verkiezingen heeft georganiseerd en er vertrekt weer een OR-lid. Weer die 13-weken procedure of kan het korter? het kan korter maar daarvoor is wel toestemming van het personeel voor nodig, immers de OR kan niet zomaar van zijn reglement afwijken. Het gaat dus om een incidentele afwijking van de verkiezingsbepalingen in het reglement. In die toestemming kan voorzien worden door het personeel te informeren over de noodzaak van een snelle vacature opvulling. De OR legt daarbij uit op welke wijze hij in de vacature wil voorzien en geeft aan dat daarmee in dit geval van het reglement wordt afgeweken. Vervolgens geeft de OR het personeel de gelegenheid om binnen een redelijk termijn (14 dagen, 3 weken) schriftelijk en gemotiveerd bezwaar te maken tegen het afwijken. Hierna kan de OR als er geen doorslaggevend bezwaar is binnengekomen de volgende werkwijzen toepassen:
- de termijnen waarbinnen de kandidaatstelling plaats moet vinden verkorten waardoor de gehele periode wordt verkort
- kandidaten oproepen of zelf op zoek gaan naar kandidaten en daarna aan het personeel voorstelt deze kandidaten direct als OR-lid te benoemen.
Natuurlijk moet de OR ook de ondernemer/bestuurder van deze afwijkende werkwijze in kennis stellen.
> Tussentijdse vacature bij kiesgroepen?
Een tussentijdse vacature in een kiesgroep wordt op dezelfde manier opgevuld als wanneer er geen kiesgroepen zou zijn. Zo kan de OR ook de verkorte procedure toepassen. Maar als er in een andere kiesgroep een overschot aan kandidaten is, kan de OR aan het personeel voorstellen de vacature te vullen door een kandidaat uit de andere kiesgroep in te zetten. Voor deze werkwijze geldt net als bij de verkorte procedure de toestemming in de vorm van 'geen bezwaar' van het personeel. Het personeel in de kiesgroep waarin de vacature is ontstaan en de kiesgroep waaraan de kandidaat wordt onttrokken, moeten bezwaar kunnen maken.
