De specialisten van de SBI Groep Opleidings- en adviesorganisaties laten we elke editie van het Zonheuvel-magazine aan het woord over de meest actuele onderwerpen op het gebied van medezeggenschap en zeggenschap.
Visie SBI op AI
Het jaarthema van SBI voor 2026 is ‘AI en sociale innovatie’, met als onder titel Systemen de baas. In die laatste regel zit de kern van het omgaan met AI. Iedere technologisch ontwikkeling zou ons als mens verder moeten helpen. Ga de geschiedenis maar na. Maar we zien ook dat technologische ontwikkelingen nieuwe tweedelingen met zich mee kunnen brengen. Niet iedere mens wordt geholpen met technologische ontwikkelingen. En niet alle technologische ontwikkelingen zijn goed voor de mens. Op dat snijvlak zoekt het SBI naar de meerwaarde voor de mens. Dat is niet een simpel ja of nee , maar wellicht net zo complex als AI en misschien ook niet (altijd) objectief. Maar een gewaarschuwd mens telt voor twee. Voor ons is AI een ontwikkeling die mooie kansen biedt maar die zeker in het licht van de gewaarschuwde mens kijken we dubbel zo goed naar AI, met in gedachte systemen de baas.
Jaap Jongejan, directeur-bestuurder SBI
Ik volg de risico’s
Fred Fabels, trainer/adviseur, bij SBI Formaat, merkt dat haar klanten bezig zijn met de basisvragen als het om AI gaat. “Hoe betrouwbaar is het? Wat gebeurt er met de data die je erin stopt?”
Bewustzijn
Zij merkt dat de AI-verordeningenwet wordt ingehaald door de snelheid van de innovatie. Het vergroten van het bewustzijn bij de ondernemingsraden die zij begeleidt is een belangrijk onderdeel van haar werk. “Dan gaat het over de inhoud van die wet en hoe de AVG werkt. Maar ook over de mogelijke gevolgen die het gebruik van AI met zich mee brengt. De meeste organisaties zijn bezig met taalmodellen zoals Copilot en Chat GPT. Maar AI is heel breed en kan bijvoorbeeld ook gebruikt worden om medewerkers op allerlei manieren in de gaten te houden, of te beoordelen of ze hun werk goed doen. In Amerika en China gebeurt dat al. De AI Verorderingswet geeft richting, maar niet genoeg. Omdat ontwikkelingen zo snel gaan, is het belangrijk om aandacht te hebben voor mogelijke toepassingen en gevolgen, ook al maak je persoonlijk nog geen gebruik van AI.”
AI geletterd
‘In februari 2025 ging de Europese AI wet van kracht. Deze wet eist dat medewerkers die AI maken of gebruiken AI geletterd zijn. Weinig organisaties, laat staan OR’en, zijn daarvan op de hoogte. Meegaan vraagt veel van organisaties.”
Ik leid AI, AI leidt mij niet
Jochem Spronk, adviseur bij OR Consultancy, is vooral geïnteresseerd hoe het gebruik van AI werk efficiënter en leuker kan maken.
Emotie
“Als het over AI gaat, zijn de klantvragen te nu toe oppervlakkig. Men is benieuwd naar wat de ondernemingsraad zelf kan met AI.”
De ondernemingsraden die hij begeleidt reageren op een verschillende manier op het oprukkend gebruik van AI. “Het gaat over wat de komst van AI zal brengen. De emotie kan heel verschillend zijn. Of er is sprake van angst of optimisme. Al snel wordt er gezegd dat de invoering van AI banen gaat kosten, maar in de cijfers zien we dat nog niet terug. Wanneer er sprake is van baanverlies, dan blijkt dat het toch al niet zo goed ging met dat bedrijf. Het is naar mijn idee belangrijk om te erkennen dat de gevolgen van AI grotendeels nog onzeker zijn. Speculeren is nuttig tot het moment dat het dogmatisch wordt.”
Waar wil je naar toe
Wat AI gaat veroorzaken is naar het idee van Jochem niet zo relevant. “Het is belangrijk dat je weet waar je als organisatie naar toe wilt om dan vervolgens te bekijken wat AI je te bieden heeft. Je moet je afvragen: waar is AI beter in en wat kunnen mensen beter. Ik leid AI, AI leidt mij niet.”
Voor de praktijk van de ondernemingsraad ziet hij wel een aantal prangende vragen opdoemen, waar zeker over na gedacht moet worden. “Het gaat dan bijvoorbeeld over privacy vraagstukken en de invloed van AI op besluitvorming.” Tegelijkertijd worden ook de voordelen steeds meer zichtbaar: “ik zie steeds meer dat OR’en besluiten om AI in te zetten voor relatief eenvoudige taken als notuleren en samenvatten”.
Wat te doen met AI bij pensioen?
Odyssee heeft oog voor diversiteit in levensfase en loopbaanfase. Het gaat dan om thema’s zoals jonge ouders, mantelzorg en pensioen in zicht. Voor de mensen die de nieuwe levensfase van pensioneren in gaan maakt Odyssee masterclasses over vitaliteit, financiële toekomst en doorwerken.
“Het lijkt ons belangrijk om ook een masterclasses over AI en senioren te gaan aanbieden, aldus Femke Steendam, directeur van Odyssee.”
“Het is een gevaar dat wanneer mensen geen deel meer uitmaken van een arbeidsorganisatie zij ook minder meekrijgen over maatschappelijke ontwikkelingen en het gebruik van nieuwe middelen.”
“Bijna alle organisaties zijn nu druk bezig met het uitzoeken van een manier waarop AI een rol gaat spelen in hun werkprocessen. Maar hoe zit dat met het gebruik van AI wanneer je niet arbeidzaam bent? Wat zijn de mogelijkheden, wat zijn de leuke kanten van het inzetten van AI en waar dient AI het gemak. Maar ook: waar zitten de valkuilen?”
“We vinden het belangrijk om zo’n nieuwe ontwikkeling op te nemen in ons pakket van trainingen omdat we geloven dat aanhaken op technologische innovatie senioren help om hun potentieel beter te benutten. Hou de website van Odyssee vooral in de gaten.”
AI nieuwe regels, nieuwe vragen
“AI is een onontkoombare ontwikkeling die impact gaat hebben op organisaties. Zowel op het werk als op productiviteit.” Aan het woord Jaap Jongejan, senior adviseur bij de WissemaGroup.
“Ondernemen is risico’s nemen en zorgen voor stabiliteit, continuïteit, winstgevendheid en bijdragen aan een goede omgeving. Het onbekende van AI levert vraagtekens op en tegelijkertijd worden we al omringd door AI. Gaan we mee in een hype of wordt AI de trend? Stappen we vroeg in of laat? Wat is just in time in een ontwikkeling die al gaande is en steeds sneller gaat? Dat zijn vragen die beantwoord moeten worden in relatie tot normale ondernemersvragen.”
Extra uitdaging
“Daar komt bij dat iedere technologische ontwikkeling in zichzelf nieuwe regels meebrengt. Ook hier geldt: komt er bijvoorbeeld nieuwe wetgeving? Wat betekent AI voor sociale innovatie en voor de medewerkers? Is AI geletterdheid voldoende basis of vraagt het meer? Iedere verandering roept deze vragen op. Met als extra uitdaging dat AI alles en iedereen raakt. Uiteraard kan WissemaGroup helpen om samen met u deze vragen te beantwoorden.”
V.l.n.r.: Fred Fabels, Femke Steendam, Jochem Spronk en Jaap Jongejan
Dit is een artikel uit de Zonheuvel, winter 2026.