Vlak voor de zomer was ik bij het We-doen-het-samen-festival in de bibliotheek op het Neude in Utrecht. Samen met minister Heerma van Binnenlandse zaken en burgemeester Dijksma van Utrecht (tevens voorzitter van de Vereniging Nederlandse Gemeenten) maar vooral samen met 1500 actieve burgers, betrokken ambtenaren, kansenziende consultants, briljante kunstenaars en ander nieuwsgierig volk. We konden vaststellen dat er een beweging op gang is gekomen. Een beweging waar bewijs geleverd werd dat overheid, gemeenschappen en bedrijfsleven wél oplossingen vinden voor wicked problems.
In meer dan 25 steden verspreid over het land zijn inmiddels Huizen van Actief Burgerschap ontstaan. Fysieke plekken voor burgercoalities, gemeenschappen, coöperaties, en beleidsbepalers bij overheden en bedrijven. Waar je als overheid en bedrijfsleven naar toe kunt als je wil samenwerken met de samenleving. En als je wil leren hoe dat moet dan kun je terecht in het Centrum van Actief Burgerschap bij ons op Landgoed Zonheuvel.
Wat zich aftekent is een nieuw speelveld, een tussenruimte waar het noodzakelijk experiment wordt aangegaan. Niet als een luchtfietsoefening maar als een actiegerichte, patroon doorbrekende en hoopgevende exercitie. Een beweging om er samen uit te komen. Is dat niet de kern van polderen? Bestuurskundige en actie-onderzoeker Suzanne Potjer is er duidelijk over. Zij was aanwezig op het festival en schreef in 2025 het boek De polder is dood. Leve de polder.
Ze ontdekte tijdens haar veldonderzoek in de polder, naar vernieuwende samenwerkingen, onverwachte verbindingen en frisse perspectieven op drie terugkerende principes:
- Verandering begint met verbinding,
- Beweging ontstaat door te doen en
- Wat leeft, brengt voort.
Je kunt deze principes vergelijken met een natuurlijk ecosysteem. Zoals mycelium verbinding maakt met het wortelsysteem van bomen en wederzijds afhankelijk zijn. De polder vindt zich op deze manier opnieuw uit en blijft dicht bij de natuur waar ze uit voortkomt.
En dit nieuwe polder-denken biedt ook mooie kansen voor het samenwerken in werkgemeenschappen. Bedrijven kun je beschouwen als mini-polders (een term die in 2019 door toenmalig Tweede Kamerlid Gert-Jan Segers werd geïntroduceerd). Daar zijn de principes van Potjer onverminderd relevant van toepassing. Ik teken ervoor om deze actiegerichte, patroon doorbrekende en hoopgevende exercitie toe te passen in de wereld van de werkgemeenschappen.
Wim Oolbekkink
Programmadirecteur SBI en aanjager SDG House Landgoed Zonheuvel